Македонија доби најмногу пари од кандидатите за ЕУ. Европската комисија денес стави на располагање 49 милиони евра за Албанија, 44,2 милиони евра за Црна Гора и 65,7 милиони евра за Република Македонија, во рамки на Инструментот за реформи и раст. Ова следува по третото барање за исплата и позитивната оценка на Комисијата за спроведените реформски чекори во областите на деловната конкурентност и иновациите во Албанија и Црна Гора, како и образованието и дигитализацијата во Република Македонија.
Со денешната исплата, вкупниот износ распределен во рамки на Инструментот за нивните соодветни пакети достигнува 212,8 милиони евра за Албанија, 89,3 милиони евра за Црна Гора и 142,1 милиони евра за Република Македонија.
Напредок во рамки на реформските агенди
Во Албанија, реформите оценети од Комисијата вклучуваат мерки за подобрување на деловната средина, олеснување на инвестициите и иновациите и проширување на пристапот до финансии, вклучително и за стартапи и компании активни во зелените и дигиталните сектори. Од 49 милиони евра, 22,8 милиони ќе бидат префрлени во државниот буџет, додека останатите средства се достапни за инвестициски проекти преку Инвестициската рамка за Западен Балкан (WBIF), по соодветни процедури за одобрување.
Во Црна Гора, Комисијата оцени реформи во областа на истражување и иновации, вклучително и поддршка за научници, компании и истражувачки институции, како и понатамошно зајакнување на националниот иновациски екосистем. Од 44,2 милиони евра, 20,6 милиони ќе бидат префрлени во државниот буџет, а останатите средства се наменети за инвестициски проекти преку WBIF.
Во Република Македонија, оценетите реформи вклучуваат мерки за подобрување на финансирањето на основното и средното образование и мерки за проширување на пристапот до дигитална инфраструктура и ИТ опрема во училиштата. Од 65,7 милиони евра, 30,6 милиони ќе бидат префрлени во државниот буџет, додека останатите средства се достапни за инвестициски проекти преку WBIF.
Средствата наменети за WBIF, откако ќе бидат одобрени од управниот одбор на WBIF, ќе поддржат инфраструктурни проекти во одржлив транспорт, чиста енергија, дигитален развој и развој на човечки капитал. Проектите ќе се спроведуваат во тесна соработка со партнерите од Западен Балкан и меѓународни финансиски институции.
Позадина
Планот за раст за Западен Балкан, усвоен во 2023 година, има за цел да им донесе на партнерските земји од регионот придобивки од членството во ЕУ уште пред пристапувањето. Тој се стреми кон интеграција на партнерите во единствениот пазар на ЕУ, унапредување на регионалната економска соработка, продлабочување на реформите поврзани со ЕУ и зголемување на претпристапното финансирање. Ова го забрзува процесот на проширување и економскиот раст на земјите партнери.
Планот е поддржан од Инструментот за реформи и раст, неговиот финансиски механизам со буџет од 6 милијарди евра. На секои шест месеци, партнерите известуваат за напредокот во реформите спроведени со поддршка од Инструментот. Последната исплата се однесува на третиот полугодишен извештаен период, кој ги опфаќа реформите спроведени до крајот на декември 2025 година. Вкупното финансирање исплатено во рамки на овој инструмент од 2024 година изнесува 673,6 милиони евра.
Инвестициската рамка за Западен Балкан (WBIF) е клучна во спроведувањето на Инструментот за реформи и раст. Таа канализира 3 милијарди евра во грантови и заеми во рамки на Инструментот за поддршка на приоритетни инвестиции во транспорт, енергија, дигитален сектор и човечки капитал. Основана пред 15 години, WBIF е заедничка финансиска платформа која ги обединува Европската комисија, финансиски организации, земји членки на ЕУ и Норвешка. Таа директно придонесува кон стратегијата Global Gateway на ЕУ.
