Европа сè повеќе го губи својот идентитет. Офанзивните тактики што се користеа со векови во глобалната конкуренција на нациите, а кои ја направија нашата цивилизација многу понапредна од другите, се префрлија од офанзивни во дефанзивни. Не без причина. Видливата конфузија на сите оние што се обидуваат да ја водат нашата политика во 21 век јасно носи неизвесност, дури и паника.
Земјите на нашиот континент се најдоа во ситуација каде што не знаат на кој пат да се свртат. Русија од исток станува сè помоќна, Америка од запад станува сè помалку заинтересирана. Оние што моментално го водат западниот дел од нашиот континент, се чини дека го изгубиле патот во размислувањето, им се предадоа на настаните, се опуштија… Осум децении покровителство на САД се стопија, а нивниот сопствен пат се чини дека е заборавен, пишува Слободан Самарџија, пренесува НОВА МАКЕДОНИЈА
Затоа не е необично што самото најавување за прославата на Денот на победата во Москва (9 мај) предизвика видлива нервоза кај некои Европејци. Имено, многумина како прекуноќ да сфатија дека заспале, убедени дека со завршувањето на војните од минатиот век ја завршиле целата работа. Иако, објективно, ниедна од неисточните земји никогаш не би можела, во вистинска смисла на зборот, да каже за себе дека излегла од конфликтот против нацизмот како независна победничка сила. Дури ни Англија.
Но она што беше прикажано на Црвениот плоштад во Москва, и покрај очигледниот обид да се создаде забуна од страна на западните медиуми, тешко дека носеше закана. Напротив. Оружјето, вклучително и она за изложба, остана на трибините. Сепак, пораката не беше разбрана на правилен начин. Светските медиуми се потрудија повеќе да покажат што има во главите на нивните уредници наместо свечената парада на ветераните од Втората светска (патриотска) војна. Снимките од боиштата во Донбас имаа задача да ја прикажат атмосферата на тековниот конфликт наместо да апелираат за мир.
И Србија треба да влезе во таква Европа. Да ги заборави сопственото минато и позиција и да ја присвои туѓата иднина. Но оваа земја (во рамките на поранешната СФР Југославија), според сите извештаи, е еден од победниците во војната против германскиот нацизам. Иако во таа борба имаше несебична помош од тогашниот Советски Сојуз. Имено, ниедно ослободително движење во окупирана Европа, кога ќе ги земеме предвид Италија и Франција, немаше толку голем број како југословенското. Западот е многу добро свесен за ова. Но исто така и за фактот дека славата на југословенските победници е многу повпечатлива од белегот на поразот што го носат нивните официјални армии.
Во меѓувреме, поминаа децении, мирот што го донесе Советскиот Сојуз од Исток и американската војска од Запад е последното нешто што на Европа ѝ треба во овој момент. На бирократијата од Брисел ѝ е потребен хаос за да преживее. Без разлика дали во Украина, Босна, Косово, Молдавија, Блискиот Исток… Потребно е да се привлече вниманието кон она што е лошо за да не се види што не е во ред. Сè е според матрицата: „Ситуацијата е лоша, но се влошува“.
Пропагандата презеде контрола. Некои европски функционери си дадоа право самостојно да ја толкуваат политиката на целиот сојуз, да ги обликуваат односите на континентот, да издаваат наредби, да се закануваат… Каја Калас, шефицата на дипломатијата на ЕУ, произволно го присвои правото да се промовира како преговарач во мировниот процес меѓу Москва и Киев. Слични прерогативи си ги дадоа и други, вклучувајќи го и Кристијан Шмит во Босна.
Сето погоре наведено јасно укажува дека во западниот дел од нашиот континент веќе не се знае „кој пие, а кој плаќа“. Видливото дистанцирање на САД од локалните настани, предизвикано првенствено од сè посилното влијание на Русија, Кина, Индија, Турција, па дури и Иран, ги остави Европејците во политички вакуум. Зборовите на поранешните лидери на Лондон, Париз и на Берлин се чини дека се одразуваат на ѕидовите на тишината на помалите играчи. Во такви околности, дури и најавата за прославата на крајот на Втората светска војна донесе видлива паника во „душите на Брисел“.
Затоа не е изненадувачки што европскиот простор повторно станува поле на судири. Некои дури повикуваат на зајакнување на сопствените армии, враќање на воената служба, купување прескапо оружје, „воспоставување ред“, па дури и контрола на состојбата на општеството. Впрочем, Стариот Континент со векови бил сцена на меѓусебно несогласување и конфликт меѓу народите што го населуваат. Причините за нетолеранција се пронајдени по многу основи: од религиозни, национални, економски, до оние што можеме широко да ги класифицираме како идеолошки. Понекогаш имало преплетување на сè, понекогаш недвосмислена намера целосно да се елиминираат другите народи, нивните обичаи, сеќавања… И Русија, без разлика дали е империјална или советска, била и дел и жртва на тој процес.
Но, денес, истиот тој свет се соочува со противник чии корени се на друго место, на други континенти, под „различно сонце“ и кој не размислува на начин приспособен на европското. И како таков, не е подготвен да се фати за оружје за да го постигне она што го сака. Напротив, се пробива низ самиот факт дека е неопходно тука. Чувството на европеизам, на супериорност, кое нè држи со векови, неизбежно се губи пред налетот на новодојденците, нивното неформално разбирање на сопствената позиција, неуспешните обиди да се удават во начинот на размислување на домаќините и нормите на однесување вкоренети во вековите на „бела супремација“. Барем на начинот на кој ние самите го гледавме и го толкувавме тоа.
Наместо да се приспособат на неизбежното отворање на светот, Европејците се заглавија во меѓусебни непријателства. Основата за конфликтите ја пронајдоа токму во она што самите го иницираа во времето на големите освојувања, имено, незапирливото влијание на другите култури. Накратко, тие почнаа да ја губат контролата врз сопствениот живот. Бранот бегалци што го преплави нашиот простор во последните децении беше, како што се покажа, предупредување.
Верата во заедницата, отелотворена во Европската Унија, почна брзо да се топи. Државите дејствуваа неподготвени, чувството за контрола беше изгубено, заедничките институции ја покажаа целата своја неефикасност. Стравот од иднината се всели во душите на обичните граѓани. Затворањето на сопствените државни граници се покажа како единствено решение. Барем засега.
Без вистинска визија, бирократијата од Брисел се сврте против себе, преземајќи прерогативи што некогаш им припаѓаа исклучиво на владетелите. Наследни, или избрани од народот. Сето ова неизбежно предизвика судир, дури и отворени несогласувања. Европа ги загуби своите надворешни противници, но самата се вплетка во внатрешни судири.
Ништо што се случи во времето на населувањето на северноамериканскиот континент, а всушност и на други, на кој било начин не укажуваше на можноста дека нашите региони би можеле да бидат погодени и од други цивилизации. Супериорноста ги стопли душите на Европејците. На крајот на краиштата, ние бевме тој „цивилизиран свет“. И никој друг.
И „денот потоа“ се приближува.
